Het is niet omdat wij Gods naam kunnen uitspreken dat wij weten wie God eigenlijk is. God is niet op te sluiten in de begrippen en beelden die wij ons over Hem vormen.

In een dagboek van een Spaans dorpspastoor, maakt die priester op het einde van zijn priesterleven de bedenking: heel mijn leven heb ik geprobeerd aan mensen duidelijk te maken wie God is. En nu besef ik dat een God die in de hoofden van mensen te kloppen is, een op mensenmaat gesneden God is, een afgod.

God blijft buiten het bereik van enig menselijk vermogen. God woont in het ontoegankelijke licht, niet aan te raken, niet in beeld te brengen, niet te verwoorden. Elk spreken is een stamelen voor de deur van het ontoegankelijke. Elk beeld of voorstelling is een menselijk beeld en een menselijke voorstelling en schiet schromelijk te kort. God onttrekt zich voortdurend aan onze menselijke gretigheid.

Het Jodendom en de Islam zijn altijd gevoelig geweest voor die transcendentie van God en daardoor ook meer gereserveerd in het maken van beelden van God. ‘Gij zult geen beeltenis of enige gelijkenis maken, noch van wat boven in de hemel, noch van wat onder op de aarde is’ staat er in het tweede gebod van de tien geboden. Als de Joden bij het lezen van de Torah Gods naam tegenkomen buigen ze zwijgend het hoofd.

In de moskeeën zie je mooi versierde schriftteksten uit de Koran. Maar geen afbeeldingen van God. God vertoont zich in wat Hij te zeggen heeft. De gehoorzaamheid aan zijn woord is het enige wat belangrijk is, en niet wat wij ons van God voorstellen.

In het christendom is men wat minder schroomvol met dat beeldenverbod omgegaan. Er zijn niet alleen de dogma’s, er is ook een uitgebreide iconografie tot stand gekomen.
Kijk maar naar de glasramen en de schilderijen die in onze kerken te bezichtigen zijn.

Het christendom is een godsdienst van het gelaat, zegt men soms. Er is die drang in ons om wat wij beleven aan gevoelens en geloof zichtbaar te maken in symbolen, concrete beelden en voorstellingen. Op die manier trekken wij God binnen onze tijd en ruimte als een relationele God die met ons mensen verbonden wil leven.

Een mooi voorbeeld vinden wij in de eerste schriftlezing uit het boek Spreuken waarin God getypeerd wordt als een kunstenaar die met zorg en tederheid de aarde, de zee, de wolken en de bronnen deed ontstaan. Maar die vóór dat alles eerst zijn troetelkind, de mens, schiep die mag spelen voor zijn aangezicht.

Met beelden en voorstellingen is niets mis zolang ze niet letterlijk geïnterpreteerd worden, maar daarentegen de bedoeling hebben te verwijzen naar het ondoorgrondelijk mysterie dat God is.